-Παλαιοχώριον Δωριέων-
-KΥΤΙΝΙΟΝ-ΤΕΤΡΑΠΟΛΙΣ-ΔΡΥΟΠΕΣ-ΠΕΛΑΣΓΟΙ
-Ονομασία
Η ονομασία Παλαιοχώρι δηλώνει απο μόνη της οτι πρόκειται για ένα χωριό πολύ παλιό που προυπήρχε του σημερινού. Στη θέση του υπήρξε το ΚΥΤΙΝΙΟΝ. kytenion-
http://kytinion.blogspot.com/-Οδηγός - Τοποθεσία.
Το Παλαιοχώρι Δωριέων βρίσκεται στους πρόποδες του Καλλιδρόμου σε υψόμετρο 514μέτρων. Κτισμένο ανάμεσα σε δυο μικρά ρέματα , το κρουνόρεμα και το γουλιαμόρεμα, που το προστατεύουν απο τις πλημμύρες. Το μέρος είναι πλαγερό,κατάφυτο,ευάερο και ευήλιο και γι'αυτο το Παλαιοχώρι οι κατοικοί του το λένε και λιάστρα. Βόρεια του υπάρχει το ύψωμα του προφήτη Ηλία, με την ομώνυμη εκκλησία και τα αρχαία πελασγικά τείχη και νότια απλώνεται ο κάμπος του Βοιωτικού Κηφισού. Είναι το δεύτερο μεγαλύτερο χώριο του δήμου και ολόκληρης της περιοχής σε καλλιεργίσημες εκτάσεις.
Τα παλιά σπίτια στο χωριό είναι όλα χτισμένα με πέτρα και φέρουν όλα ανεξαιρέτως κεραμοσκεπή. Πολλά απ’ αυτά είναι δίπατα (διώροφα) και άλλα μονώροφα. Στα δίπατα σπίτια το κατώγι χρησίμευε ως αποθήκη για τα διάφορα γεωργοκτηνοτροφικά προϊόντα: λάδι, κρασί, τυρί, μαλλί, δημητριακά κλπ. Χρησίμευε ακόμη καμιά φορά ως σταύλος για τα μεταφορικά ζώα, που δεν έλειπαν από κανένα σπίτι, και για την αποθήκευση του σανού, του αχύρου καθώς και διαφόρων ζωοτροφών. Στον πάνω όροφο ήταν τα υπνοδωμάτια, το σαλόνι και η κουζίνα που βρίσκονταν ενίοτε και στο κατώγι ή στην αυλή. Η επικοινωνία γινόταν εσωτερικά με ξύλινη σκάλα το λεγόμενο καταρράχτη. Υπήρχε επίσης πολλές φορές και εξωτερική πέτρινη σκάλα που οδηγούσε στον πάνω όροφο. Στην κορυφή του κεφαλόσκαλου σχηματιζόταν ο λεγόμενος πόντζος (εξώστης) και από κάτω δημιουργούνταν ένας θόλος που οδηγούσε στο κατώγι. Όλα τα σπίτια είχαν τους βοηθητικούς τους χώρους, όπως το φούρνο και το αχούρι για τα ζώα, που βρισκόταν στον κήπο ή την αυλή.Με πολυ μεγάλη παραγωγή σιτηρών και βαμβακιού. Επίσης καλλιεργούνται καλαμπόκια, αμπέλια και ελιές σε μικρότερο βαθμό. Η κτηνοτροφία είναι περιορισμένη. Το χωριό έχει 601 κατοίκους.
Ιστορικά στοιχεία
Θεωρείται μια απο τις πόλεις της αρχαίας Τετράπολις όμως αυτό είναι τεκμηριωμένο. Στις
γύρω τοποθεσίες απο το Παλαιοχώρι μπορεί κανείς να βρεί αντικείμενα και τείχη που μαρτυρούν την ύπαρξη οικισμού απο τα μυκηναικά χρόνια Πιο σαφή δεδομένα έχουμε απο τα χρόνια της τουρκοκρατίας. Το Παλαιοχώρι λόγω της εύκολης πρόσβασης του είχε κατοικηθεί απο τούρκους .Στο χωριό μνημονεύει ο Μακρυγιάννης οτι ο Καραισκάκης χτύπησε την εφοδιοπομπή των τούρκων που πήγαιναν στα Βασιλικά. Επίσης στο χωρίο συναντήθηκαν οι οπλαρχηγοί Πανουργιάς ,Γκούρας ,Τράκκας και Δυοβουνιώτης και έβγαλαν την απόφαση να αντισταθούν στη χαλκωμάτα.
Η μετανομασία του χωριού απο ΚΥΤΙΝΙΟΝ σε Παλαιοχώριον Δωριέων έγινε για να δηλωθεί η παλαιότητα του χωριού απο τους κατοίκους του.
Το Παλαιοχώρι και οι κατοικοί του σε όλη τη νεότερη ιστορία του έθνους έδωσαν το αίμα τους και συνέδραμαν στου αγώνες του έθνους. Απο το πόλεμο του 1897, τους Βαλκανικούς πολέμους, τη μικρασιατική καταστροφή, το πόλεμο του 1940. Οι Παλαιοχωρίτες αγωνίστηκαν και έδωσαν και το αίμα τους για την ελευθερία της πατρίδας τους. Γι' αύτο το λόγο έχει στηθεί ιερό που μνημονεύει τους πεσόντες σε όλους αυτόυς τους αγώνες.
Μνημεία
Το πιο αρχαίο μνημείο που υπάρχει στο Παλαιοχώρι είναι τα Πελασγικά τείχη
που βρίσκονται στο ύψωμα του Προφήτη Ηλία. Είναι πέτρες λαξευμενές τετραγωνικά 2 - 3 μέτρων μήκους, πλάτους και 1 μέτρου πάχους. Αυτό μας δηλώνει οτι καποτε εδώ κατοικούσαν Πέλασγοί.
ΚΥΤΙΝΙΟΝ Ναοί.- Η εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στη κοίμηση της Θεοτόκου. Κτισμένη το 1920. Ρυθμού μικτού με κολώνες και τρούλο. Πετρόκτιστη εξολοκλήρου πολύ κομψή, είναι το κέντρο της θρησκευτικής λατρείας του χωριού. Εορτάζει στις 15 Αυγούστου.Το ξωκκλήσι του προφήτη Ηλία. Παμπάλαιο εκκλησάκι στη κορυφή του ομώνυμου υψώματος. Μέσα σ'ένα κατάφυτο τοπίο γεμάτο απο πέλώρια κυπαρίσια και βελανιδιές είναι κτισμένο το εκκλησάκι του Αι Λιά. Προσφατα ανακαινισμένο, γιορτάζει στις 20 Ιουλίου.
Βρύσες
-Η βρύση της μότσου είναι η πιο γνωστή και ιστορική βρύση του χωριού. Βρισκεται ανατολικά του χωριού μέσα σ' ένα δασύλιο απο λεύκες και αιωνόβια πλατάνια. Για πολλά χρόνια τα νέρα της υπήρξαν το μόνο πόσιμο υδάτινο πόρο του χωριού. Ενας τοπικός μύθος λέει οτι οποιος πίει νερό απο τη βρύση παντρεύεται με ντόπια.
Αξιοθέατα
-Το δημοτικό σχολείο του χωριού άρχισε να κατασκευάζεται το 1895 και αποπερατώθηκε στα 1902. Πανέμορφης αισθητικής το κτήριο κατασμευασμένο απο λαξευτή πέτρα. Το σχολείο πλέον δεν λειτουργεί ως εκπαιδευτήριο λόγω έλλειψης παιδιών. Πλέον λειτουργεί ως λαογραφικό μουσείο και αίθουσα εκδηλώσεων του πολιτιστικού συλλόγου του χωριού.
-Ήθη - Έθιμα
-1) Πανηγύρι : Το δεκαπενταύγουστο στη γιορτή της κοιμήσεως της θεοτόκου γιορτάζει το χωριό. Τότε γίνεται το πανηγύρι με το γνωστό ρουμελιώτικο τρόπο. Με κλαρίνα, αρνιά και άφθονη μπύρα γίνεται ένα απο τα πιο καλά πανηγύρια της περιφέρειας. Το γλέντι ειναι δυήμερο και συμπληρώνεται και απο άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις του πολιτιστικού συλλόγου, όπως προβολή ντοκυμαντέρ, κουκλοθέατρο, ποδοσφαιρικό αγώνα, έκθεση φωτογραφίας και ειδών λαικής τέχνης.
2) Πάσχα : Με ιδιαίτερη λαμπρότητα γιορτάζεται το πάσχα στο Παλαιοχώρι.
ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΙ ..ΑΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΧΡΕΟΣ
Η ονομασία λάκκος δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Παρέμεινε όμως από την συνήθεια που είχαν οι κλέφτες να ψήνουν τα αρνιά τους σε λάκκους για λόγους προφύλαξης. Όλες οι οικογένειες θα φέρουν αρνί στον λάκκο. Δεν απουσιάζουν και αυτές που έχουν πρόσφατο πένθος, καθώς το αρνί της θα ψηθεί από τους γείτονες. Συνήθως σε κάθε λάκκο ψήνονται κατά μέσο όρο περίπου 15 αρνιά. Σε κάθε λάκκο ένας είναι ο υπεύθυνος. Αυτός έχει αναγνωρισθεί από όλους, γιατί έχει πείρα που την κληρονόμησε από τον προκάτοχό του. Έχει σαν βοηθό του συνήθως τον γιο του ή κάποιο άλλο γειτονόπουλο που αργότερα θα τον διαδεχθεί.Κάθε νοικοκύρης είναι υποχρεωμένο να φέρει τέσσερα δεμάτια κληματόβεργες, ένα σκαμνάκι, ένα δοχείο στάχτη και μια πρόκα. Μετά στήνεται η θημωνιά με τα κλήματα. Τα δεμάτια τοποθετούνται όρθια γύρω - γύρω και άλλα όρθια πάνω από αυτά, κι άλλα γύρω - γύρω, όλα σε μια κανονική και ψηλή πυραμίδα. Έτσι τα κλήματα καίγονται συμμετρικά. Ο πυράρχης με τον βοηθό του καταβρέχουν συνεχώς την φωτιά με νερό όπου αυτή φουντώνει πολύ. Όταν πια έχουν καεί εντελώς τα κλήματα και έχουν καταπέσει σωρό στο χώμα, ο πυράρχης διαμορφώνει την ανθρακιά σε μια ισόποση πρισματική κορυφογραμμή που θα έχει μάκρος 5-6 μέτρα. Ύστερα σκορπίζει την θράκα ώστε να γίνει ένα στρώμα πάχους 5-6 πόντους και με φάρδος έως ενάμισι μέτρο. Τέλος σκεπάζει με στάχτη όλο αυτό το πυρωμένο στρώμα για να διατηρηθούν τα κάρβουνα.Αφού γίνουν όλα αυτά, σέρνονται και τοποθετούνται κατά μήκος της ανθρακιάς δύο μεγάλα μαδέρια στα οποίο καρφώνονται και οι πρόκες έτσι ώστε να στηριχθούν οι σούβλες. Σε αυτό το σημείο δίνεται από τον πυράρχη η εντολή να τοποθετηθούν οι σούβλες και να αρχίσει το ψήσιμο.Από αυτό το σημείο αρχίζουν και τα τραγούδια με πρώτο το εορταστικό τροπάριο της ημέρας: > που λεγόταν τραγουδιστά σε ρουμελιώτικο σκοπό και όχι ψαλτικά.Στο μεταξύ οι γυναίκες έχουν ετοιμάσει στο σπίτι και φέρνουν κόκκινα αυγά, συκωτάκια τηγανιτά, γαρδούμπες, τυριά, γλυκά και κρασί. Οι κοπέλες της κάθε οικογένειας περνούν με την σειρά τους μπροστά από τους ψηστιέρηδες και τους τρατάρουν. Το ψήσιμο και το τραγούδι διαρκούν πολλές ώρες. Όλοι οι δρόμοι των χωριών είναι πιασμένοι τόπους - τόπους από του λάκκους και γι' αυτό είναι αδιάβατοι από τροχοφόρα. Αντιθέτως είναι προσπελάσιμοι από τις παρέες και του περαστικούς που θέλουν να χαιρετίσουν τους συγγενείς και φίλους. Σε κάθε λάκκο γίνεται και από ένα εγκάρδιο γλέντι. Πολλοί οργανοπαίχτες γνωρίζουν το έθιμο της περιοχής και την επισκέπτονται για να παίξουν και να ωφεληθούν. Το γλέντι διαρκεί από τις εννέα το πρωί έως τις τρεις το απόγευμα όπου δίνεται και το σύνθημα της αποχώρησης. Τότε καθένας με τον οβελία του πηγαίνει στο σπίτι του.-------------------------
3) Περιφορά της εικόνας : Τη δεύτερη μέρα του Πάσχα έρχεταιστο χωριό η θαυματουργή εικόνα της Παναγιάς της Δαμάστας. Μαζεύεται όλος ο κόσμος έξω απο το χωριό στο κεντρικό δρόμο. Παραλαμβάνουν την εικόνα και με ευλάβεια,ψαλμούς και λειτανίες την πηγαίνουν στην εκκλησία του χωριού όπου τελείται ακολούθια και προσκύνημα. Είναι ένα έθιμο που κρατά τις ρίζες του απο πάρα πολύ παλιά.
4) Απόκριες :
Οι Απόκριες στο Παλαιοχώρι γιορτάζονται πολύ έντονα. Το τελευταίο σαββατοκύριακο των απόκρεων μαζεύονται πολλοί απόδημοι παλαιοχωρίτες και το χωριό σφύζει απο ζωή και πειράγματα. Ανήμερα τις απόκριες μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας, ομάδες νέων ντύνονταν μασκαράδες και έπαιζαν διάφορα σκετς σατυρίζοντας συγχωριανούς τους. Τη καθαρά Δευτέρα όλοι οι κάτοικοι μαζεύονται στη πλατεία του χωριού και τρώνε νηστίσημα εδέσματα, τραγουδούν και γλεντούν.
5) Αναλήψεως :
Πέρα από τις συνηθισμένες εκδηλώσεις που πραγματοποιούνταν την ημέρα της Αναλήψεως, γιόρταζαν και οι τσοπάνηδες στις στρούγκες τους. Το έθιμο ήταν γενικό. Κάθε κτηνοτρόφος καλούσε στην στρούγκα του, την ημέρα της Αναλήψεως, τους φίλους καθώς και τους συμπατριώτες με τους οποίους είχε συναλλαγές.
6) Πρωτοχρονιά :
Η Πρωτοχρονιά είναι παγκόσμια εορταστική εκδήλωση, τόσο θρησκευτική όσο και πολιτιστική και εορτάζεται με μεγάλη λαμπρότητα. Η 1η Ιανουαρίου γιορτάζεται στην μνήμη: Βασιλείου του Μεγάλου, Γρηγορίου του Θεολόγου και Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Οι προετοιμασίες για την εορτή αρχίζουν λίγες μέρες νωρίτερα με τα έλατα, τα γκύ, τις χρωματιστές μπάλες και τα ηλεκτρικά λαμπάκια. Όλα αυτά όμως είναι ξενόφερτα έθιμα που εισήχθησαν στην Ελλάδα μεταπολεμικά. Παλαιότερα τα έθιμα της περιοχής ήταν τα παρακάτω: Από τις παραμονές της εορτής οι νοικοκυρές ετοίμαζαν τα γλυκά και στόλιζαν το σπίτι. Όσες πάλι κρατούσαν το παλιότερο έθιμο σιδέρωναν τις φουστανέλες και τις γυναικείες ρουμελιώτικες φορεσιές
7) Ευαγγελισμός της Θεοτόκου :
Ο Ευαγγελισμός εορτάζεται στο παλαιοχωρι, όπως και σε όλη την Ελλάδα με εξαιρετική μεγαλοπρέπεια. Είναι συνδυασμένη με το επίσημο ξεκίνημα των αγώνων για την απελευθέρωση της χώρας από τους Τούρκους. Αποτελεί Εθνική εορτή με σημαιοστολισμό και λόγους. Κάθε χρόνο εκείνη την ημέρα οι νέοι του χωριού ανάβουν τεράστιες φωτιές στα γύρω υψώματα, έθιμο που κρατάει απο τουρκοκρατίας. Το έθιμο αυτό αποικονίζει το τρόπο που συνενωούνταν τα χωριά μεταξύ τους για το ξέσπασμα της επαναστάσεως. Το φαγητό της ημέρας αυτής είναι μπακαλιάρος πλακί με σταφίδες, ψάρια κ.τ.λ
ΚΑΛΛΙΔΡOMON
Το βουνό που ανήκει στα όρια του δήμου είναι Το Καλλίδρομο οπου στους προποδές του είναι κτισμένα τα χωριά Ξυλικοί, Τιθρώνιο, Δρυμαία, Παλαιοχώρι και Μπράλος. Βρίσκεται απέναντι απο το Παρνασσό. Ειναι ενα απο τα ωραιότερα βουνά της Ελλάδας και ίσως το πιο ευκολοπροσβάσιμο βουνό,εξού και η ονομάσια του. Με ψήλοτερη κορυφή των Γκιόζα στα 1.399 μέτρα. Κύρια χαρακτηριστικά του είναι τα πανέμορφα δάση απο έλατα και κέδρα, τα πολλά οροπέδια που συναντάς οπως του Μουρούζου, της Παλιοσουβάλας και η απείρου κάλλους λίμνη της Νευρόπολης. Στο Καλλίδρομμο υπάρχει ορειβατικό καταφύγιο στα 1000 μέτρα που ανήκει στον ΟΦΥ Λαμίας-
Λίμνη Νευρόπολη-Η γνωστή λίμνη του Καλλιδρόμου, η λίμνη Νευρόπολη είναι στην περιφέρεια του χωριού,Παλαιοχωρίου Δωριέων. Μοναδική στο είδος της για όλο τον ορεινό όγκο της Στερεάς Ελλάδας. Έτσι λοιπόν το χωριό είναι ένα ορμητήριο για τα πιο μαγευτικά μέρη του Καλλιδρόμου. Η λίμνη βρίσκεται ανάμεσα στο Παλαιοχώρι και στις Θερμοπύλες. Είναι από τα πανελλαδικής σημασίας αξιοθέατα που μένουν αξέχαστα σε κάθε επισκέπτη. Η πρόσβαση στη λίμνη και το δάσος της Νευρόπολης είναι ειδυλιακή με μοναδικής ομορφιάς πεζοπορία 7 χιλιομέτρων και με καλή βατότητα από το Παλαιοχώρι. Στις παρυφές της λίμνης του Καλλιδρόμου υπάρχει και ορεινό καταφύγιο γνωστό και φιλόξενο για τους λάτρεις του βουνού.Λίγο πιο πάνω απο την Τριανταφυλλιά ειναι η πηγή του Τζότζορα με το χωνευτικό νεράκι της, που για πολλά χρόνια ξεδιψάει ντόπιους και επισκέπτες, κι όσα ήμερα κι άγρια Ζώα και πουλιά -ημερήσιας και νυχτερινής ,επίγειας και εναέριας κυκλοφορίας-υπάρχουν στην γύρω περιοχή.
Η λέξη «Νευρόπολη» προέρχεται από τις λέξεις Νεβρός= ελαφόπουλο και Πόλη. Το όνομα πάρθηκε γιατί σύμφωνα με τις τοπικές παραδόσεις η περιοχή ήταν γεμάτη με ελάφια.Η κορυφή που βρίσκεται πάνω απο τις Θερμοπύλες ονομάζεται Ελαφοβούνι.Αλλες γνωστές τοποθεσίες στους φίλους του Καλλίδρομου ειναι η Αγορασιά[το μέσον της Ανοπαίας ατραπού],η Καλαμποκιά ,[με την Καλογερόβρυση ,το Aχμάτι,τη Λιαθίτσα και το Χαλίκι με τη βρυσούλα του],και στην κορυφή ποιός αλλος; ο Αη-Λιάς !!!, [Παλιοβορός]
Δεξιότερα ειναι τα Ισώματα ,το Μουρούζο με τις λάκες του ,οι Λυκότρυπες και τα Λαζαρά με τα Χοντρά δέντρα ,το Ψηλόραχο , τα Καρτέρια ,και η Κεδρόραχη με τις Ντουσκόλακες δεξιά της ,το Στρώμα και το Μεγάλο Χάραμα[Μακριά Λούζα] που οδηγεί στα Νεραϊδάλωνα ,στο Ξεροπήγαδο ,στην Κορομηλιά κι απο εκει στην επιβλητική Γκιόζα.
Τό Καλλίδρομο είναι βατό , γι'αυτό και το ονομά του , και εχει πάρα πολλά αλώνια και τσουμάρια ,πηγές με βρύσες και ποτίστρες ,σπάνια βότανα και μανιτάρια.Είναι λατρεμένος τόπος για τους παροικούντες , και ιδιαίτερα για τους κατοίκους του Παλαιοχωρίου Δωριέων ,οι οποίοι έχουν στην περιφερειά τους το μεγαλύτερο κομμάτι του , είναι απο τούς πρώτους που καθιέρωσαν γιορτές στήν Νευρόπολη και ανέδειξαν την περιοχή ,αρχικά στο νομό Φθιώτιδας κι αργότερα στούς αναρίθμητους φίλους του πανέμορφου Βουνού της Καλλιδρομίας Γής.
